CZARCI KAMIEŃ W KAMIENNEJ WOLI
Opis popularnonaukowy
Opis ogólny: głazy narzutowe
Głazy narzutowe (eratyki; z łac. errare - błądzić) nie są fragmentami lokalnego podłoża skalnego. To obce skały, które trafiły na teren dzisiejszej Polski - także na Ziemię Konecką - podczas kolejnych plejstoceńskich nasunięć lądolodów, najczęściej z centrum ich formowania na Półwyspie Skandynawskim. Oderwane od skały macierzystej były transportowane w masach lodu, a po jego wytopieniu zostały zdeponowane setki kilometrów od swoich obszarów źródłowych.
Szczególnie interesujące są te eratyki, których obszary źródłowe znajdowały się głównie w Skandynawii czy Finlandii, oraz w obrębie niecki Bałtyku. Są to przede wszystkim granity, porfiry, gnejsy, czyli skały magmowe i metamorficzne, odporne na transport w lodzie. Dlatego pojedynczy eratyk spotkany dziś przy drodze, na polu czy na skraju lasu może być fragmentem skały pochodzącej z odległej południowo-wschodniej Szwecji, z Wysp Alandzkich albo z różnych części podłoża Bałtyku. Co istotne, jest on dowodem zlodowacenia tego obszaru w plejstocenie.
Szczególną wartość mają eratyki przewodnie - skały, które dzięki charakterystycznym cechom (składowi mineralnemu, strukturze, teksturze) można powiązać z konkretną wychodnią w obszarze źródłowym. To właśnie one pozwalają odtwarzać kierunki ruchu lądolodu i lepiej rozumieć historię przebiegu dawnych zlodowaceń.
Transport w lodzie lodowcowym skał jest zapisany na powierzchni eratyków, w postaci nie tylko jej wygładzenia, ale obecności różnej długości i głębokości rys, bruzd i zadziorów.
W regionie koneckim rozpoznawano między innymi granity ze Smålandu oraz granity rapakiwi z Wysp Alandzkich.
Czarci Kamień to duży, granitowy eratyk o wysokości 2,5 m i obwodzie 16,5 m, z górną powierzchnią o wymiarach 3,6 × 5,7 m (fot. 9.4). Właśnie ta wygładzona powierzchnia dowodzi, że dzisiejszy wygląd głazu nie jest przypadkowy, lecz jest efektem silnego oddziaływania lodu lodowcowego, który nie tylko przemieścił skałę, ale też pozostawił na niej ślad transportu.
Na tym jednak znaczenie tego obiektu się nie kończy. Czarci Kamień należy do tych głazów, które bardzo szybko przestają być tylko geologiczną ciekawostką. Jego nietypowy wygląd i rozmiary od dawna budziły zainteresowanie lokalnych mieszkańców. Jego obecność tłumaczono ingerencją sił nadprzyrodzonych. W ludowych opowieściach diabeł miał cisnąć głazem w stronę kościoła, lecz nie trafił, a po jego gniewie pozostał jedynie olbrzymi kamień. Takie legendy były próbą wytłumaczenia istnienia obiektu, który wyraźnie wyróżniał się w krajobrazie swoją skalą i formą.
Badania naukowe wykazały, że granitowy eratyk Czarci Kamień pochodzi z południowo-wschodniej Szwecji i jest przykładem eratyka przewodniego. Głaz ten jest więc jednocześnie materialnym śladem plejstoceńskich zlodowaceń i obiektem, wokół którego narosła lokalna opowieść. Nawet jego nazwa dobrze wpisała się w „piekielną” symbolikę regionu, obecną także w nazwie pobliskiego szlaku turystycznego.
Galeria zdjęć
Lokalizacja i dostęp
Wjeżdżając w Kamienną Wolę od strony Kopanin skręcamy w pierwszą drogę w lewo i podążamy nią aż do końca asfaltu. Tam, mijając po lewej miejsce wypoczynku na pobliskim Piekielnym Szlaku skręcamy w prawo po ok. 100 m, a po kolejnych 70 m docieramy do mocno zrośniętego głazu (fot. 9.3).
Zagospodarowanie
W pobliżu głazu zlokalizowano zadaszone stoły i ławki dla turystów podróżujących czerwonym Piekielnym Szlakiem wraz z tablicą informacyjną o przebiegu szlaku (fot. 9.1, 9,2).
Zobacz na mapie