MUZEUM ZAGŁĘBIA STAROPOLSKIEGO W SIELPI

Opis popularnonaukowy

Dzisiejsza Sielpia kojarzy się przede wszystkim z zalewem i wypoczynkiem. Trudniej od razu zauważyć, że właśnie tutaj zachował się fragment jednego z największych zakładów metalurgicznych dawnej części Zagłębia Staropolskiego. Już sam zakres tej inwestycji pokazuje jej skalę: nie chodziło tylko o halę produkcyjną, ale o cały zespół urządzeń i budynków podporządkowanych pracy zakładu.

Zakład w Sielpi powstawał w latach 1821-1841 z inicjatywy Stanisława Staszica i księcia Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, przy udziale kapitałów Banku Polskiego. Wzniesiono tu walcownię i pudlingarnię żelaza, a obok nich budynki administracyjne i gospodarcze, kanały doprowadzające i odprowadzające wodę oraz osiedle robotnicze. Był to jeden z największych rządowych kompleksów metalurgicznych swojej epoki. Źródła podkreślają też udział Philippe’a de Girarda w projektowaniu części rozwiązań technicznych.

W Sielpi surówkę żelaza najpierw przerabiano w pudlingarni, gdzie w piecach płomiennych przerabiano ją na żelazo kowalne, a potem do walcowni, gdzie otrzymywała ostateczną postać. Ten proces nie mógłby działać bez energii wody. Dlatego tak ważny był cały układ hydrotechniczny: spiętrzenie rzeki Czarnej, kanał roboczy, upusty i wielkie koło wodne, które wprawiało w ruch urządzenia zakładu. Sielpia pokazuje więc nie pojedynczą maszynę, ale pełny ciąg zależności między wodą, napędem i produkcją.

Produkcję zakończono tu w 1921 roku. W 1934 roku dawną walcownię i pudlingarnię uznano za zabytek i udostępniono do zwiedzania, a po zniszczeniach wojennych i późniejszych pracach konserwatorskich mmuzeum reaktywowano w 1962 roku. Dzięki temu obiekt nie zniknął jak wiele innych dawnych zakładów przemysłowych regionu. Zachował się jako miejsce, w którym nadal można zobaczyć nie tylko budynki, ale też maszyny i urządzenia związane z dawną produkcją żelaza, w tym wielką maszynę parową i monumentalne koło wodne, które stało się znakiem rozpoznawczym Sielpi.

Dziś mmuzeum pozostaje tymczasowo zamknięte dla zwiedzających - przechodzi remont, który niebawem ma się zakończyć. Mimo to sam obiekt nadal warto uwzględnić w opowieści o regionie, bo nawet z zewnątrz dobrze widać skalę dawnego założenia przemysłowego. Ma to znaczenie także dlatego, że mmuzeum sąsiaduje z zalewem i współczesną strefą wypoczynkową Sielpi.