PUNKT WIDOKOWY - HAŁDA STARA GÓRA

Opis popularnonaukowy

Na północ od Stąporkowa, w kierunku Smarkowa, wznosi się porośnięta sosnami hałda pogórnicza po kopalni rud żelaza „Stara Góra”. Dziś funkcjonuje przede wszystkim jako punkt widokowy. Hałda jest dowodem na to, jak działalność górnicza potrafiła trwale zmieniać rzeźbę terenu i wprowadzać do naturalnego krajobrazu formy stworzone przez człowieka.

Hałda osiąga 361,7 m n.p.m., a jej wysokość względna wynosi około 40 metrów. Ma sylwetkę zbliżoną do stożka, z wyraźnie zaznaczoną kulminacją. Nawet porośnięta lasem zachowuje czytelną, dominującą nad obszarem formę, dzięki czemu staje się naturalnym punktem widokowym. Można z niej spojrzeć z innej perspektywy na okoliczne lasy i wzgórza. W oddali możemy dostrzec również Stąporków, Końskie czy nawet Gowarczów.

Samo miejsce ma jednak starszą historię niż powojenna kopalnia rud żelaza. Stara Góra pojawia się w źródłach już wcześniej jako pole górnicze związane z wydobyciem rud żelaza w rejonie Stąporkowa. W XIX wieku należało do ważniejszych punktów eksploatacji w tej części Zagłębia Staropolskiego. Źródła podają, że w 1841 roku kopalnie „Ostrocin”, „Osicowa Góra” i „Stara Góra” zatrudniały łącznie około 500 górników, zaopatrując w rudę wielki piec w Stąporkowie. To znaczy, że teren ten był związany z miejscowym hutnictwem na długo przed powojennym rozwojem przemysłu.

Nowy etap w historii wydobycia/eksploatacji rud żelaza na tym obszarze zaczął się po II wojnie światowej. Powtórne uruchomienie kopalni Stara Góra miało miejsce w tym samym okresie, w którym urządzano kopalnię Edward. Jej załoga w latach 1954-1970 wydobyła ponad 1 mln 600 tys. ton rudy surowej o zawartości 30% żelaza, co było najlepszym wynikiem spośród wszystkich kopalń staropolskich w tym czasie. Urobek wywożono siecią kolei wąskotorowej do Stąporkowa, a dalej do huty w Starachowicach. Zamknięcie kopalni „Stara Góra” w 1970 roku uznaje się za symboliczny koniec tradycji górnictwa rud żelaza w tej części Zagłębia Staropolskiego.

W okolicy wciąż można odnaleźć ślady dawnego zaplecza kopalni: nasypy po kolei wąskotorowej, relikty infrastruktury i inne formy pogórnicze. Dzięki temu Stara Góra nie jest tylko miejscem, z którego dobrze widać okolicę. To punkt widokowy, który sam jest częścią opowieści o tym, jak przez dziesięciolecia eksploatacja rud żelaza przekształcała okolice Stąporkowa. Dzisiejsze zalesione wzniesienie jest więc nie tyle zwykłą hałdą po kopalni, ile trwałym elementem krajobrazu kulturowego regionu.