RUINY KOPALNI EDWARD

Opis popularnonaukowy

Ruiny kopalni Edward, widoczne w sąsiedztwie hałdy Edwarda, przypominają, że wydobycie rudy żelaza nie odbywało się wyłącznie pod ziemią. Potrzebowało szybów, nadszybi, zabudowy technicznej, torowisk i całego zaplecza, które organizowało pracę kopalni na powierzchni.

Kopalnię „Edward” zaczęto urządzać w 1947 roku. Zakład obejmował kilkanaście pól górniczych i był eksploatowany do 1965 roku. Dysponował czterema szybami o głębokości od 40,0 do 79,2 metra, z czego trzy miały drewniane ocembrowanie, a jeden obudowę murowaną. Wydobytą rudę przewożono siecią kolei wąskotorowej do Stąporkowa, a dalej do huty w Starachowicach. To ważne, bo pokazuje skalę całego przedsięwzięcia: ruiny kopalni nie są pozostałością małego, lokalnego wyrobiska, lecz częścią większego systemu przemysłowego, który przez kilkanaście lat intensywnie przekształcał ten fragment okolic Czarnieckiej Góry.

Dziś po dawnym zakładzie zachowały się budynek nadszybia, mury i inne relikty infrastruktury technicznej. W sąsiedztwie można rozpoznać także ślady przebiegu kolei wąskotorowej. Dzięki tym resztkom zabudowy ruiny kopalni Edward oddziałują na odwiedzających inaczej niż pobliska hałda Edwarda. Hałda pokazuje skalę wydobycia i ilość przemieszczonego materiału. Ruiny natomiast pokazują techniczne zaplecze kopalni - tę część zakładu, bez której podziemna eksploatacja nie mogłaby w ogóle funkcjonować.

Do nietypowych reliktów dawnej kopalni należy także pobliska kapliczka św. Barbary, ufundowana przez samych górników. Była miejscem modlitwy o bezpieczny powrót przed rozpoczęciem zmiany i do dziś przypomina, że kopalnia była nie tylko układem szybów, budynków i torów, ale również miejscem codziennej pracy, zagrożenia i silnej wspólnoty zawodowej. W sąsiedztwie ruin ten niewielki obiekt nabiera szczególnego znaczenia, bo odsłania ludzki wymiar całego zakładu.

Ruiny kopalni Edward pokazują też coś więcej niż tylko rozpad dawnej infrastruktury. W XX wieku działalność górnicza kopalni doprowadziła do powstania leja depresyjnego w promieniu kilku kilometrów od zakładu. Skutkiem było wysychanie studni w pobliskich miejscowościach oraz zanik źródełka w Czarnieckiej Górze, które wcześniej stanowiło jeden z symboli rozwijającego się tu uzdrowiska. To ważny fragment historii tego miejsca, bo pokazuje, że skutki wydobycia nie ograniczały się do terenu samej kopalni. Sięgały dalej, zmieniając lokalny poziom wód gruntowych i wpływając na życie okolicznych mieszkańców. Po zakończeniu eksploatacji historia kopalni nie kończy się, ponieważ szyby dawnej kopalni zostały wtórnie wykorzystane jako zbiorniki wód podziemnych.

Dziś las częściowo zasłania te ślady górniczej działalności, ale ich nie zaciera. Ruiny kopalni Edward pozwalają dostrzec, że dawna kopalnia była nie tylko miejscem pracy pod ziemią, lecz także rozbudowanym powierzchniowym organizmem technicznym. Dopiero zestawienie z hałdą, kapliczką św. Barbary i otaczającym krajobrazem odsłania pełniejszą historię tego miejsca - historię wydobycia, pracy setek górników i trwałego przekształcenia terenu.