RUINY KOPALNI PIEKŁO

Opis popularnonaukowy

W tutejszym lesie słowo „Piekło” ma dwa różne znaczenia. Jedno odnosi się do piaskowców rezerwatu Skałki Piekło pod Niekłaniem. Drugie prowadzi kilkaset metrów dalej, do reliktów dawnej kopalni rud żelaza. Tam krajobraz nie został wyrzeźbiony przez naturę, lecz przez górnictwo.

Ruiny kopalni Piekło leżą w bezpośrednim sąsiedztwie rezerwatu, na obszarze dawnego pola górniczego. W źródłach historycznych zakład ten pojawia się najpierw wśród kopalń zlikwidowanych w czasie kryzysu lat 20. i 30. XX wieku, ale od razu zaznaczono też, że działalność wznowiono. W późniejszym etapie kopalnię eksploatowało Towarzystwo Wielkich Pieców i Zakładów Ostrowieckich Spółka Akcyjna, które w okresie międzywojennym wprowadziło tu zmechanizowany system pracy oparty na trzech klatkowych szybach oraz transporcie urobku ciągiem kolejek i wozów dołowych, a po wydobyciu na powierzchnię - kolejką wąskotorową do Niekłania Wielkiego.

Dziś z dawnej kopalni zachowały się przede wszystkim murowane relikty infrastruktury oraz przekształcenia terenu związane z jej funkcjonowaniem. Nie tworzą już czytelnego zespołu przemysłowego, ale pozwalają rozpoznać, że działał tu zakład związany z wydobyciem rud żelaza. Właśnie dlatego ruiny tej kopalni działają inaczej niż inne relikty górnictwa w regionie. Nie przyciągają skalą zachowanej zabudowy, lecz stopniem rozproszenia. Część dawnych struktur rozpadła się, część została rozebrana, część wciąż ukrywa las. Dopiero zestawienie poszczególnych obiektów spotykanych przy leśnych ścieżkach daje lepsze wyobrażenie dawnej działalności wydobywczej.

Ruiny kopalni Piekło są więc zapisem końcowego etapu historii przemysłowego wydobycia żelaza na Konecczyźnie. Pokazują, jak szybko nowoczesny kiedyś zakład może utracić swoją funkcję i stać się trudnym do odczytania śladem pracy podziemnej. W sąsiedztwie skałek rezerwatu zachował się inny rodzaj pamięci o „Piekle”: nie geologiczny i naturalny, lecz górniczy. Jeden wyrósł z procesów przyrodniczych, drugi z wydobycia rudy żelaza. Dziś oba spotykają się w tym samym lesie, ale opowiadają dwie różne historie.