SKAŁKI PIEKŁO POD NIEKŁANIEM

Opis popularnonaukowy

W obrębie rezerwatu Skałki Piekło pod Niekłaniem udokumentowano około osiemdziesięciu form skalnych rozrzuconych na stokach i częściowo na wierzchowinie płaskowzgórza o wysokości 368,1 m n.p.m., zbudowanego z piaskowców kwarcowych dolnej jury. Niektóre z nich sięgają nawet 10 metrów wysokości i tworzą dwa główne skupiska, oddalone od siebie o około 100 metrów.

Najbardziej widowiskowy jest zespół skałek w zachodniej części rezerwatu, tj. zwarta grupa ambon i grzybów skalnych o fantazyjnych kształtach, z dużymi niszami i kawernami (fot. 1.1, 1.2, 1.3, 1.4). Niektóre z nich mają nawet swoje nazwy, jak Jama Agi, Tomkowa Dziura czy Schronisko Sympozjalne (fot. 1.5). Część wschodnia jest niższa i bardziej rozczłonkowana. Oprócz grzybów i ambon w rezerwacie można zobaczyć także baszty, stoły, płyty i progi. U podnóża wzgórza zalegają przemieszczone bloki (fot. 1.6). Piekło Niekłańskie nie jest więc pojedynczym obiektem, lecz w pełni wykształconym skalnym krajobrazem.

Zespół skałek budują dolnojurajskie piaskowce kwarcowe, które powstały około 190 milionów lat temu, na brzegu płytkiego morza, które stopniowo wkraczało na pobliski ląd. Taka zmienność warunków środowiska akumulacji piasku znalazła zapis w cechach skały osadowej, tj. warstwy piaskowca mają różną miąższość i w skale są widoczne różnej grubości ziarna mineralne, tym samym wykazują różną odporność na niszczenie przez czynniki zewnętrzne jak woda/lód, zmiany temperatury czy organizmy roślinne. Dodatkowo piaskowce są poprzecinane siecią niemal pionowych spękań.

Jest tu również detal, który łatwo przeoczyć, a wiele mówi o przeszłości tego miejsca. W ścianach skałek piaskowcowych widoczny jest profil kopalnej gleby bielicowej. Nie jest to główna atrakcja rezerwatu, ale cenna wskazówka, że po etapie sedymentacji morskiej nastąpił też etap lądowy w rozwoju tego obszaru, kiedy na powierzchni osadu zdążyła rozwinąć się gleba. W Niekłaniu zapisane są więc nie tylko warunki dawnego wybrzeża, lecz także późniejsza historia wynurzonego lądu.

Poglądy na powstanie skałek były różne. Mówiono o genezie eolicznej czy też grawitacyjnych ruchach masowych. Zgodnie jednak podkreślano, że zróżnicowane cechy piaskowców oraz fakt ich pocięcia siecią spękań, sprzyjały selektywnemu niszczeniu. Dlatego też jedne partie piaskowców uformowane zostały jako stoły, baszty i ambony, inne łatwiej się rozluźniały, były wypłukiwane przez wody opadowe/roztopowe lub odpadały od głównego masywu (fot. 1.6). Dzięki temu w Niekłaniu pojawiają się nisze, przewieszenia i bloki leżące niżej na zboczu.

Najlepiej widać to w trzech obiektach jaskiniowych nazwanych i opisywanych w literaturze. Jama Agi i Tomkowa Dziura powstały tam, gdzie woda wykorzystała system spękań i stopniowo usuwała materiał z wnętrza masywu skalnego. Są więc niewielkimi, ale bardzo czytelnymi przykładami pseudokrasowych jaskiń szczelinowych. Z kolei, Schronisko Sympozjalne (fot. 1.5) ma inną genezę - powstało w wyniku wietrzeniowego podcięcia stołu skalnego oraz oderwania się od niego bloku skalnego i utworzenia pomiędzy nimi pustki łączącej nisze.

„Piekło” nie musiało powstać z abstrakcyjnej legendy. Wystarczy spojrzeć na ciemne szczeliny, przewieszone grzyby, nisze i małe jaskinie, by zrozumieć, dlaczego właśnie taki obraz uruchamiał ludową wyobraźnię. Opowieści o diabłach pokutujących wśród skał nie tłumaczą genezy rezerwatu, ale dobrze pokazują, jak silnie jego rzeźba działała na ludzi. Tu kamień najpierw został ukształtowany przez procesy geologiczne, a dopiero później otrzymał własną, „piekielną” interpretację.