ŻELIWNY NAGROBEK GÓRNIKÓW NA CMENTARZU W MIEDZIERZY

Opis popularnonaukowy

Żeliwny nagrobek górników na cmentarzu w Miedzierzy opowiada o górnictwie przez stratę. Upamiętnia Aleksandra Krzyżanowskiego, Józefa Lachowskiego i Wojciecha Milczarczyka - górników kopalni „Jan” w Dziadku, dzisiejszej Modrzewinie, którzy zginęli 10 lutego 1859 roku wskutek zawalenia się szybu. W regionie koneckim, przez stulecia związanym z wydobyciem rud żelaza, takie miejsce działa mocniej niż wiele większych reliktów przemysłu: pokazuje bowiem nie samą technikę wydobycia, lecz cenę, jaką czasem za nią płacono. Ślady dawnego górnictwa są czytelne w innych obiektach powiatu koneckiego.

Szczególnie wymowny jest sam materiał nagrobka. Nie kamień, lecz żeliwo - stop żelaza, w którym poza składnikami w mieszaninie są także trwałe substancje, czyli krzem, siarka, mangan, fosfor oraz domieszki. To tworzywo ciężkie, trwałe i przemysłowe, kojarzone raczej z piecami, maszynami i odlewnią niż z cmentarzem. Właśnie dlatego ten pomnik ma taką siłę. Surowiec, który w regionie wydobywano spod ziemi, a potem przetwarzano w hutach i odlewniach, został tu zamieniony w znak pamięci. Żeliwo nie jest więc tylko materią nagrobka. Staje się symbolem świata przemysłu, z którego ci ludzie pochodzili: świata ognia, rudy, pracy pod ziemią i nieustannego ryzyka. Podobną rolę pełni kult św. Barbary - patronki górników, obecnej w lokalnej pamięci jako opiekunka tych, którzy schodzili pod ziemię.

Ten nagrobek można postrzegać jako jeden z najbardziej emocjonalnych śladów dawnego górnictwa ziemi koneckiej. Hałdy i pola warpowe pokazują skalę prowadzonej działalności górniczej, ale dopiero taki obiekt przypomina, że za historią rud żelaza stali konkretni ludzie - z imionami, rodzinami i własnym losem. Dlatego żeliwny krzyż w Miedzierzy nie jest tylko zabytkiem sakralnym. To skondensowana opowieść o całym regionie: o pracy, która budowała miejscowe hutnictwo, o wierze, która miała chronić przed nieszczęściem, i o pamięci, która przetrwała dłużej niż same szyby kopalniane.